Nietrafiona decyzja biznesowa nie jest przestępstwem. Art. 296 Kodeksu karnego dotyczy sytuacji, w której osoba zarządzająca cudzym majątkiem nadużyła uprawnień albo nie dopełniła obowiązków i przez to wyrządziła znaczną szkodę. Na przykład strata na inwestycji, która mieściła się w rozsądnym ryzyku gospodarczym, nie spełnia tych warunków. Granica bywa jednak cienka, dlatego warto przygotować obronę od pierwszego wezwania.
Kiedy grozi zarzut z art. 296 KK
Przepis dotyczy każdego, kto z mocy ustawy, umowy albo decyzji organu zajmuje się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą innej osoby lub spółki. Najczęściej są to członkowie zarządu, prokurenci, dyrektorzy finansowi i główni księgowi. Do przestępstwa potrzebne są łącznie:
- Nadużycie uprawnień albo niedopełnienie obowiązków, czyli działanie wbrew przepisom, umowie spółki, uchwałom albo zasadom należytej staranności.
- Znaczna szkoda majątkowa po stronie spółki albo osoby, której sprawami się zajmujesz.
- Związek między Twoim działaniem a tą szkodą.
Karalne jest też samo narażenie spółki na bezpośrednie niebezpieczeństwo znacznej szkody, jeśli ktoś działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Kodeks przewiduje również odpowiedzialność za działanie nieumyślne.
Skąd biorą się takie zarzuty
- Konflikt wspólników. Zawiadomienie do prokuratury bywa sposobem nacisku w sporze o spółkę.
- Zmiana zarządu. Nowi zarządzający analizują decyzje poprzedników i szukają winnych strat.
- Upadłość spółki. Syndyk bada działania dawnego zarządu i może złożyć zawiadomienie.
- Typowe sytuacje: umowy zawarte z podmiotami powiązanymi, pożyczki i zaliczki dla członków zarządu, sprzedaż majątku spółki poniżej wartości, wydatki bez uchwał i zgód wymaganych przez umowę spółki.
Na czym zwykle opiera się obrona
Każda sprawa jest inna, ale obrona najczęściej koncentruje się na kilku pytaniach:
- Czy decyzja mieściła się w ryzyku gospodarczym. Kodeks spółek handlowych wprost chroni członka zarządu, który działał lojalnie wobec spółki, w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego i na podstawie dostępnych informacji, analiz i opinii.
- Czy szkoda w ogóle powstała i ile wynosi. Wycena szkody często jest słabym punktem zarzutu.
- Czy to Twoja decyzja wywołała szkodę, a nie warunki rynkowe, decyzje wspólników albo innych osób.
- Czy wspólnicy znali i akceptowali decyzję, np. przez uchwały albo absolutorium.
W wielu sprawach ściganie następuje tylko na wniosek pokrzywdzonego, a dobrowolne naprawienie całej szkody przed wszczęciem postępowania wyłącza karę. To może otwierać drogę do rozwiązania sporu bez procesu.
Jak pomagamy
- Bronimy członków zarządu i inne osoby zarządzające na każdym etapie: od pierwszego wezwania po proces.
- Odtwarzamy kontekst decyzji: dokumenty, uchwały, sytuację rynkową, dostępne wtedy informacje.
- Prowadzimy równolegle sprawy cywilne, w których spółka albo syndyk żąda odszkodowania od dawnego zarządu.
- Reprezentujemy też spółki i wspólników, którzy zostali pokrzywdzeni przez osoby zarządzające.
Koszt
Koszt ustalamy indywidualnie, zanim zaczniemy pracę.
Najczęstsze pytania
Czy strata spółki oznacza, że członek zarządu popełnił przestępstwo?
Nie. Przestępstwem jest wyrządzenie znacznej szkody przez nadużycie uprawnień albo niedopełnienie obowiązków. Strata wynikająca z decyzji podjętej rzetelnie, w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, nie jest przestępstwem.
Kto może złożyć zawiadomienie o działaniu na szkodę spółki?
Każdy, kto wie o możliwym przestępstwie. W praktyce najczęściej robią to wspólnicy, nowy zarząd, syndyk albo wierzyciele. Gdy pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, do ścigania potrzebny jest zwykle wniosek pokrzywdzonego, czyli najczęściej samej spółki.
Czy absolutorium chroni przed zarzutem z art. 296 KK?
Nie wyklucza odpowiedzialności karnej, ale bywa ważnym argumentem. Pokazuje, że wspólnicy znali i zaakceptowali działania zarządu w danym roku.
Czy naprawienie szkody kończy sprawę?
Jeśli sprawca dobrowolnie naprawi szkodę w całości, zanim organ ścigania wszczął postępowanie, nie podlega karze. Po wszczęciu postępowania naprawienie szkody nadal ma znaczenie, m.in. dla wymiaru kary i możliwości ugody.
Czy mogę odpowiadać, jeśli tylko podpisałem umowę przygotowaną przez innych?
Możesz, bo członek zarządu odpowiada za decyzje, które podpisuje. Liczy się jednak, jakie informacje miałeś, czy mogłeś na nich polegać i jaki był podział obowiązków w zarządzie.
Spółka upadła, a syndyk sprawdza dawne decyzje zarządu. Czy mam się obawiać?
Analiza działań zarządu to standardowy obowiązek syndyka. Nie oznacza zarzutów, ale warto wiedzieć, jakie decyzje mogą budzić wątpliwości, i zabezpieczyć dokumenty, które je tłumaczą.
Czy razem ze sprawą karną grozi mi pozew o odszkodowanie?
Tak, to częste. Spółka, a w razie upadłości syndyk, może żądać naprawienia szkody na drodze cywilnej. Obie sprawy warto prowadzić z jedną strategią.
Tekst przygotowali
Aktualizacja: