Przez skargę pauliańską (art. 527 Kodeksu cywilnego). To pozew przeciwko osobie, która dostała albo kupiła majątek dłużnika. Jeśli sąd go uwzględni, darowizna czy sprzedaż przestaje działać wobec Ciebie i komornik może zająć ten majątek u nowego właściciela, tak jakby nadal należał do dłużnika. Masz na to 5 lat od dnia, w którym dłużnik pozbył się majątku.
Kiedy skarga pauliańska ma szansę
Sąd uzna czynność dłużnika za bezskuteczną wobec Ciebie, jeśli łącznie:
- Masz wierzytelność wobec dłużnika. Nie musi być jeszcze wymagalna ani stwierdzona wyrokiem, ale musi istnieć.
- Dłużnik pozbył się majątku z Twoją szkodą, czyli przez to stał się niewypłacalny albo bardziej niewypłacalny niż wcześniej. W praktyce: komornik nie ma z czego ściągnąć długu.
- Dłużnik wiedział, że szkodzi wierzycielom. Nie musiał chcieć Ci zaszkodzić, wystarczy świadomość.
- Osoba, która dostała majątek, wiedziała o tym albo mogła się dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności.
Najtrudniejszy do udowodnienia bywa ostatni warunek. Prawo jednak często zdejmuje go z wierzyciela:
- Darowizna albo inne przekazanie za darmo: wiedza obdarowanego w ogóle nie ma znaczenia (art. 528 k.c.).
- Osoba bliska dłużnikowi (małżonek, dzieci, rodzice, ale też konkubent czy bliski przyjaciel): sąd przyjmuje, że wiedziała. To ona musi udowodnić, że było inaczej (art. 527 § 3 k.c.).
- Przedsiębiorca stale współpracujący z dłużnikiem: tak samo działa domniemanie wiedzy (art. 527 § 4 k.c.).
Typowe sytuacje
- Dłużnik daruje dom albo mieszkanie żonie, dzieciom lub rodzicom.
- Sprzedaje samochód albo udziały znajomemu za symboliczną kwotę.
- Członek zarządu, któremu grozi odpowiedzialność za długi spółki, przepisuje majątek na rodzinę.
- Przed wyrokiem albo zaraz po nim dłużnik wnosi nieruchomość do nowej spółki.
Skarga dotyczy też sprzedaży za normalną cenę, jeśli pieniądze zniknęły, a kupujący wiedział, że dłużnik ucieka przed wierzycielami. Wtedy jednak dowody są trudniejsze.
Jeśli to Ciebie pozwano
Dostałeś pozew, bo rodzic, małżonek albo kontrahent przekazał Ci majątek? Obrona jest możliwa, a najczęściej opiera się na tym, że:
- dłużnik nie był niewypłacalny i wierzyciel mógł ściągnąć dług z innego majątku,
- minęło 5 lat od darowizny czy sprzedaży,
- przy zakupie za realną cenę nie wiedziałeś i nie mogłeś wiedzieć o długach sprzedającego,
- dług powstał dopiero po przekazaniu majątku, a dłużnik nie działał z zamiarem pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli (art. 530 k.c.).
Możesz też uniknąć egzekucji, jeśli zapłacisz wierzycielowi albo wskażesz mu inny majątek dłużnika wystarczający do spłaty (art. 533 k.c.).
Koszt
Koszt ustalamy indywidualnie, zanim zaczniemy pracę.
Najczęstsze pytania
Czy skarga pauliańska unieważnia darowiznę?
Nie. Darowizna dalej obowiązuje między dłużnikiem a obdarowanym, a obdarowany pozostaje właścicielem. Przestaje jednak działać wobec wierzyciela, który wygrał sprawę: może on prowadzić egzekucję z tego majątku tak, jakby nadal należał do dłużnika.
Ile jest czasu na skargę pauliańską?
5 lat od dnia dokonania darowizny lub sprzedaży (art. 534 k.c.). Termin liczy się od daty umowy, a nie od dnia, w którym wierzyciel się o niej dowiedział, i nie można go przerwać.
Kogo pozywa się w skardze pauliańskiej?
Osobę, która dostała albo kupiła majątek od dłużnika, np. obdarowaną żonę czy dzieci. Dłużnik nie jest pozwanym w tej sprawie.
Czy potrzebuję wyroku przeciwko dłużnikowi, żeby złożyć skargę?
Nie, do złożenia pozwu wystarczy, że wierzytelność istnieje. Do samej egzekucji z odzyskanego majątku potrzebny będzie jednak tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, więc zwykle obie sprawy prowadzi się równolegle.
Dłużnik sprzedał nieruchomość za rynkową cenę. Czy skarga ma sens?
Czasem tak, jeśli pieniądze ze sprzedaży zniknęły, a kupujący wiedział albo przy staranności mógł wiedzieć, że dłużnik ucieka przed wierzycielami. Jeśli kupujący był osobą bliską dłużnikowi, sąd zakłada, że wiedział.
Co jeśli obdarowany sprzedał majątek dalej?
Można pozwać kolejnego nabywcę, jeśli dostał majątek za darmo albo wiedział o okolicznościach, które uzasadniały uznanie pierwszej czynności za bezskuteczną (art. 531 § 2 k.c.). Dlatego tak ważne jest szybkie zabezpieczenie.
Czy przepisanie majątku przed komornikiem to przestępstwo?
Może być. Ukrywanie albo zbywanie majątku zagrożonego zajęciem, żeby udaremnić zaspokojenie wierzyciela, jest przestępstwem z art. 300 Kodeksu karnego. To odrębna droga od skargi pauliańskiej, ale bywa ważnym argumentem w rozmowach o ugodzie.
Darowałem mieszkanie dzieciom, a teraz wierzyciel składa pozew. Czy stracimy mieszkanie?
Nie zawsze. Wiele zależy od tego, czy w dniu darowizny byłeś niewypłacalny, czy miałeś inny majątek i czy minęło 5 lat. Warto to sprawdzić od razu po otrzymaniu pozwu, bo termin na odpowiedź jest krótki.
Tekst przygotował
Aktualizacja: